Deze dag bezorgt me elk jaar weer gevoelens van weemoed, misschien ook wel strijdvaardigheid, of is het nostalgie?
3 September is de geboortedag van Jan Stam, mijn vader. Hij kwam midden in de eerste wereldoorlog ter wereld, in 1916. In de weken voor zijn geboorte verscheen er een Duitse Zeppelin boven Derp. Tijdens het afwerpen van de bommen in Engeland is dit luchtkasteel beschadigd geraakt en pruttelde het terug richting Duitsland. Zo belandde het boven Derp, waar het, tevergeefs, werd beschoten vanaf de Van Speijk.

Mijn oma, met mijn vader in de buik, stond er wellicht naar te kijken, ze woonde in de Van Speijkstraat.
Wellicht was dat moment een voorbode van het leven dat mijn vader te wachten stond. Veel gedoe en shit zouden we het nu noemen.
Opgroeien in de jaren 20, vissersgezin, wat narrige vader (Teun Baldi), onzekere moeder. Zusjes die jong kwamen te overlijden (TBC), moeder die de ellende niet meer aankon en een rigoreuze keuze maakte, opgenomen in een nieuw samengesteld gezin ( geregeld door de OK Kerk), overlijden van vader. De Derper gemeenschap deed z’n werk met alle hobbels die er bij horen.
De armoede van de crisis, werken in de DUW (Dienst Uitvoering Werken, waar de werklozen toen echt putjes moesten scheppen…)
En dan gaat het slechts over de eerste 24 jaar.

Gevolgd door het eerste deel van de jaren 40. Als marinier getuige en hulpverlener tijdens het bombardement van Rotterdam. Zoals bij zovelen was het gesprek hier over niet mogelijk. Ook in die eerste oorlogsjaren het overlijden van zijn broer Arie, in het sanatorium in Hilversum. En dan vervolgens jaren lang wegduiken voor de bezetter.
Als ik nu onze hond in het Heilooër Bos uitlaat moet ik elke keer denken aan de woorden van tante Neel (zus van mijn vader):”Onze Jan? Die had toen altijd geluk, als ze langs kwamen in een razzia, liep hij altijd in het Heilooër Bos……” (Het gezin was bij de evacuatie onder gebracht in Heiloo).

Na de oorlog gloorde het geluk. Via de blinde darm van tante Neel kwam Vader Stam mijn moeder tegen. Een “kloniemaidje” uit Leeuwarden. Verliefdheid dekt de shit en het gedoe af. Gelukkige jaren kwamen, een eigen huis (Schoolstraat), echte vrienden (familie Visser (Dop))in de buurt. Mijn broer en ik kwamen ter wereld terwijl mijn vader werkte in de visserij. Bij mijn geboorte was hij op zee en kreeg daar een maagbloeding, belandde op Hospitaalschip De Hoop. Varen was daarna voorbij.

Een korte carrière bij de Hoogovens volgde. Apetrots op dat bedrijf. Helaas liet zijn hart hem bijna in de steek. Het gedoe en de shit, liet een rekening zien die betaald moest worden. Hartpatiënten in jaren zestig waren veroordeeld tot inactiviteit. Weinig inkomen (de sociale zekerheid moest nog opgebouwd) en een werkende echtgenote. Interieurverzorgster noemen we dat nu, werkhuizen waren het toen. Twee opgroeiende kinderen, waar het leven met alles op gericht was. Zij moesten geen gedoe en shit krijgen.

Bij de geboorte van het eerste kleinkind in de jaren 70 sloeg het noodlot weer toe: de schoondochter liet het leven vlak na de geboorte.
Ik zat vlak daarna met die “Ouwe van Me” aan tafel. Zag hem voor het eerst huilen. De zin die hij sprak zit met een flinke beitel in mijn geheugen gegrift: ” Is die beker met gal nou nooit leeg……” Vervolgens kreeg ik beelden van zijn leven, gefragmenteerd te horen.
Daarna weer de stilte. Het gebeurde allemaal tussen zijn oren. Oh wat wou ik dat ik toen de tijd genomen had…..

Na de geboorte van ons eerste kind, was er, onuitgesproken, de angst. Langzaam verscheen de vreugde. En weer even later de berusting. Dit was goed. Het klopte.

Ja het gevoel van weemoed komt over me op 3 september. Geen nostalgie. Ik ben er dankbaar voor dat mijn leven veel minder gedoe en shit tot op heden heeft gekend. We kregen de ruimte om te leven in de tijd. Niet in het verleden.
De strijdvaardigheid, doorgaan wat er ook gebeurt, is wat ik mee genomen heb.
En daarnaast de boeken, lezen, kennis opdoen, nadenken en discussiëren.

Vader Stam zou nou 110 jaar oud zijn geworden. Kan niet natuurlijk. Hij is gestorven toen hij 70 was. Ik ben dit jaar ook 70 geworden en ga door om te vertellen en te laten zien waar we vandaan gekomen zijn.

Ik sta op sterke schouders.